Yapı kültürünü çoğu zaman değerler üzerinden tarif ederiz.
Bu kolaydır.
Ancak bir organizasyonun içinde gerçekten olan, başka bir yerde oluşur.
Çünkü kültür; yazılan, anlatılan ya da anlaşılmaya çalışılan bir şey değil, tekrar eden davranışların ve onların ürettiği sonuçların toplamıdır.
Ve bu davranışlar, niyetlerle değil, uygulanabilen sistemlerle şekillenir.
performansın nasıl ölçüldüğü,
neyin ödüllendirildiği…
Bir yapı, beyanı gibi değil, içinde sorumluluk alan insanların çalıştığı gibi davranır.
Bu yüzden birçok organizasyonda benzer çelişkiler oluşur:
Şeffaflık konuşulur ama hata görünür olduğunda maliyetlidir.
Takım çalışması vurgulanır ama ödül sistemi bireyseldir.
Bu bir çelişkidir.
Ve çoğu zaman, üzerinde düşünülmeden kurulmuş çalışma şekillerinin sonucudur.
İnsanlar bir yapının içinde söyleneni değil, sistemin gerçekten neyi optimize ettiğini hızlıca gözlemler ve öğrenir.
Ve zamanla davranışlar, niyete değil, olana hizalanır.
Bu noktada çoğu kurum aynı soruyu sorar:
“Doğru şeyi anlatıyoruz ama neden istediğimiz olmuyor?”
Cevap basittir:
Davranış tasarlanmalıdır.
Ama burada daha zor bir gerçek vardır:
Her davranış problemi bir sistem problemi değildir.
Bazen mesele, insan ile bağlam arasındaki uyumsuzluktur.
En iyi tasarlanmış sistem bile, yanlış eşleşmede sonuç üretmez.
Bu yüzden bir organizasyonun en kritik ama en az tasarlanan alanı, eşleşmedir.
Kimi, neye göre tutuyoruz?
Kime, neye göre yatırım yapıyoruz?
Bugün birçok yapıda bu soruların cevabı yoktur.
Çünkü eşleşme, kalite standartları gereği bir insan kaynakları departmanı içinde departman hedefleri kapsamında bir süreç olarak ele alınır.
Oysa eşleşme bir süreç değil, bir kültürdür.
Ve kültürler yapıya göre terzi dikim doğal davranış sonuçlarıdır; birebir kopyalanamaz.
Kopyalanmamalıdır.
Nedensellikleri anlaşılmalı, içindeki sistem derinleştirilmelidir.
Bu yüzden insan kaynaklarının işe alım süreçlerinde ve kariyer atlama süreçlerinde gerçekleştirdiği eşleşme sınavları, skorları, aşamaları ve değerlendirmeleri kendi kültürü içinde tasarlanmalıdır.
Her organizasyonun yapısı, ritmi, beklentisi ve gerilimi farklıdır.
Dolayısıyla doğru eşleşme kriterleri de farklı olmak zorundadır.
Tepeden inme tanımlanan, başka yapılardan kopyalanan değerlendirme sistemleri kaçınılmaz olarak yanlış eşleşmeler üretir.
Ve yanlış eşleşmeler, en iyi sistemi bile işlevsiz hale getirir.
Bu yüzden eşleşme, terzi dikim tasarlanmalıdır.
Ve bu tasarım, bir defalık değil, yaşayan bir sistem olmalıdır.
Sonuç olarak:
Sistemle şekillenir.
Ama sistemin çalışması için, doğru eşleşme gerekir.
Ve eşleşme doğru değilse, hiçbir sistem sürdürülebilir sonuç üretmez.
En önemlisi, AI ajanlarının iş süreçlerine bu denli dahil olduğu bir dönemde, yapıların kendi değerlendirme ve eşleşme kültürlerine hâkim olması artık bir tercih değil, bir gerekliliktir.
